11 listopada 1918 U Harcerzy Słupeckich.

Harcerstwo w powiecie słupeckim w latach 1918 – 1932

Rok 1918 u Słupeckich Harcerzy.
   III Drużyna Harcerska im. Tadeusz Kościuszki w Słupcy podporządkowana ówczesnej organizacji POW, 4 obwód/III A/8 okręg Kalisz łącznie z POW, Komendą Lokalną w Słupcy brała czynny udział w pracy niepodległościowej i była używana do służby wartowniczej i innych funkcji pomocniczych. 11.11.1918 roku drużyna razem z POW rozbrajała okupanta niemieckiego na terenie miasta Słupcy.
   11 listopada 1918 roku słupeccy harcerze zgłosili się do Wojska Polskiego. Byli to następujący Druhowie: Arendarek Józef ps. Zbyszko ur.1900r., Arendarek Leon ps. Wiąz ur.1903r, Cisiawski Kazimierz ps. Armata ur.1900r., Deplewski Stanisław ps. Grabina ur.1900r., Goiński Jan ps . Dobrys ur. 19001r., Gościński Franciszek ps . Świerk ur.1900r., Gościński Jozef ps. Polakiewicz i Rosa ur.1898r., Grzybowski Franciszek ur. 1901r. Klecha Józef ps. Lasota i Gryziewicz ur. 1897r., Kluczyński Jan ps. Wyrwa ur. 1901r., Sobocki Leonard ur. 1900?., Łukaszewski Antoni ps. Rys ur.1901r., Piasecki Jan ps. Odrowąż i Lipina ur.1897r., Narożny Wacław ps. Majski ur. 1900r., Stawicki Stefan ps. Mirecki ur. 1901r., Trębaczkiewicz Marian ps. Śmigły i Bem ur.1901r., Ważbiński Wojciech ps. Krzysztopolski i Galas ur. 1898r., Włoczywodziński Marian ps. Winnicki ur. 1902r., Ważbiński Jan ps. Orlik ur. 1900r. 1
   Do wojska polskiego zgłosili się także Słupcznie nie będący harcerzami. 2

W 1918 roku byli jeszcze mali ...
(Tak autor podpisujący się (as) pisze w Gazecie Poznańskie o losach Janka Brzóstowicza ze Słupcy).

   "W Słupcy - maleńkim na onczas miasteczku woj. poznańskiego w listopadzie 1918r. można było zaobserwować grupkę młodzieży, która co pewien czas z pakunkami skrzętnie ukrytymi pod płaszczami wchodziła do kościoła. Wychodzili po kilkunastu minutach, rozpraszając się pośpiesznie w zaułkach ciemnych i ciasnych uliczek.
   Byli zbyt młodzi, aby wstępować do kościoła na odmawianie pacierzy. Tam w starych murach kościelnych sobie tylko wiadomymi sposobami wdrapywali się na górę, gdzie koło dzwonnicy w zagłębieniu muru składali broń i amunicję, „organizowaną” też sobie tylko wiadomymi sposobami. Nie dużo tego było, ale te kilka pistoletów i pudełek z amunicją stanowiło niezaprzeczalną ich dumę.
   Tak uzbrojeni, gdy wybuch powstania oznajmiły dalekie strzały, harcerze słupeccy w wieku 15 do 17 lat rozbroili posterunek policji. Teraz już każdy z nich miał broń. - Nie jeden nie wiedział nawet jak się z tym obchodzić - mówi Jan Brzóskiewicz, uczestnik Powstania, naonczas 16 letni chłopiec. Byliśmy ochotnikami.
Gdy zabrała się nas już spora grupka, liczące 40 ludzi pod dowództwem podporucznika Kozickiego ruszyliśmy do Strzałkowa. Przedtem trzeba było kilka dni posiedzieć w lesie. Czekaliśmy na tych, którzy jeszcze dołączą. Punkt zborny naznaczyliśmy w Kowalewie.
   - Gdy Janek zniknął z domu, ojciec który wiedział gdzie jest syn, nie chcąc zdradzić miejsca pobytu oddziałku niemieckiej policji, został zabrany do obozu w Strzałkowie jako zakładnik. Tam też spotkali się. Ojciec wrócił do domu. Był za stary i za bardzo schorowany, aby dołączyć do tych młodzików. Syn poszedł walczyć. Ze Strzałkowa przez Mielżyn, Powidz, Witkowo oddziałek dotarł do Wrześni. Tu otrzymali pierwszy chrzest bojowy. Kilka starć z regularnymi wojskami niemieckimi.
Potem poszli dalej, przez Swarzędz do Poznania. Dotarli tam pod koniec grudnia.
   Na Ławicy trwały jeszcze walki. Oddziałek słupeckich harcerzy został włączony do grupy powstańczej. Kazano im oddać broń. Minęła połowa stycznia. Na stanowisko głównodowodzącego tworzącej się armii wielkopolskiej został powołany gen. J. Dowbór-Muśnicki. Chciał on dotychczasowy żywiołowy zaciąg pod broń ochotników zastąpić regularnym wojskiem. Zaczęto zaprowadzać dyscyplinę wojskową. Dla dzieci nie było miejsca w oddziałach. W końcu stycznia Janek Brzóskiewicz wraz z kolegami wrócił do rodzinnej Słupcy."

(as)

Wypis z książki Bogny Wojciechowskiej
„Ku wolnej Polsce. Z dziejów słupeckiego obwodu”.
..."2. Mobilizacja harcerzy
12 listopada 1918 roku przybył do Słupcy jako podkomisarz mobilizacyjny starszych harcerzy Wincenty Grętkiewicz. Na zebraniu starszych harcerzy w Komendzie Głównej ZHP postanowiono bowiem mobilizować ochotniczo do wojska starszych harcerzy, poczynając od szesnastolatków. W tym celu na poszczególne okręgi kraju wyznaczono specjalnych komisarzy mobilizacyjnych i ich oficjalnych zastępców. Na komisarza okręgu kaliskiego powołano byłego legionistę i harcerza por. Morrisa, na jego zastępcę wspomnianego już Wincentego Grętkiewicza, późniejszego sekretarza Wydziału Powiatowego w Słupcy, a w latach 1934 — 1939 burmistrza Konina.
Takich 16-latków i starszej młodzieży wśród słupeckich harcerzy było około 40. Grętkiewiczowi udało się zmobilizować około 20. Na jego prośbę miejscowy komendant POW zaopatrzył harcerzy nie tylko w karabiny poniemieckie i amunicję, ale i w niezbędny ekwipunek oraz umundurowanie, nie wyłączając płaszczy wojskowych na zimę. Uzbrojenie i ekwipunek pochodziły z magazynów obozu jenieckiego w Strzałkowie.
Wśród zmobilizowanych harcerzy znaleźli się m. in. Jan Ważbiński i Józef Arendarek, którzy później pomagali Grętkiewiczowi w organizowaniu kompanii harcerskiej.
W Koninie uzupełnił Grętkiewicz słupecki oddział 10 starszymi harcerzami. Tak skompletowany pluton wziął jeszcze udział w manifestacyjnym pogrzebie poległych w dniu 11 listopada od kul niemieckich mieszkańców Konina, oddając im cześć trzykrotną salwą honorową w momencie spuszczania trumien do zbiorowego grobu, by następnie podwodami konnymi podjechać do Zbierska, a stamtąd kolejką wąskotorową do Kalisza. W Kaliszu zakwaterowano ich w zabudowaniach poklasztornych przy ul. Stawiszyńskiej. Wkrótce dołączył do nich pluton harcerski z Kalisza i drugi z Turku. W ten sposób została ostatecznie zorganizowana kompania harcerska, na czele której stanął por. Morris jako komisarz mobilizacyjny starszych harcerzy na okręg kaliski (tymczasowe dowództwo sprawował Grętkiewicz). Kompania była całkowicie umundurowana i wchodziła w skład organizującego się 29 pułku piechoty. W grudniu jeden z plutonów harcerskiej kompanii pod dowództwem plutonowego Józefa Arendarka został odkomenderowany do pociągu pancernego „Poznańczyk" jako oddział piechoty zwiadowczej i wymaszerował do wschodniej Małopolski. Tam w walkach z Ukraińcami zginął Wawrzyn Kalczyński (?) z Lądku. 95 Wśród słupczan oprócz Arendarka w grupie tej był również Marian Trębaczkiewicz.
Dwa pozostałe plutony w dniu 1 stycznia 1919 roku, odpowiednio uzupełnione, uformowały
kompanię techniczną 29 pułku piechoty. Grętkiewicz został starszym sierżantem w tej kompanii. Młodzi chłopcy znaleźli się w różnorodnych formacjach. Bracia Józef (lat 22) i młodszy od niego Franciszek (lat 20) Gościńscy ze słupeckiej III Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki — na przykład — trafili do kompanii 5-ej 29 p. piechoty. W czasie walk pod Warszawą w roku 1920 zginęli. W roku 1920 poległ również Stefan Krajewski."...

Wypis z książki Bogny Wojciechowskiej Ku wolnej Polsce. Z dziejów słupeckiego obwodu POW str. 106

WINCENTY GRĘTKIEWICZ 1898 -1984 3

   Urodził się 24 marca 1898 r. w Koninie. W rodzinnym miasteczku uczęszczał do szkoły elementarnej i 7-klasowej Szkoły Handlowej. Maturę zdobył we włocławskim gimnazjum. Kontynuował naukę na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, a potem na Uniwersytecie Poznańskim.
   Aktywnie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej we Włocławku, później na terenie Konina. W 1915 r. współtworzy organizację skautowską w Koninie, a od 1916 r. działał w Polskiej Organizacji Wojskowej - najpierw we Włocławku, potem w Koninie.
   W 1918 W. Grętkiewicz został podkomisarzem mobilizacyjnych okręgu kaliskiego, do spraw mobilizacji starszych harcerzy z powiatów: konińskie¬go i słupeckiego, harcerzy podporządkowanych Komendzie Głównej ZHP.
12 listopada 1918 przybył do Słupcy. Udało mu się zmobilizować około 20, z III DH im. Tadeusza Kościuszki. Na jego proś¬bę, miejscowy komendant POW Wojciech Ważbiński, pseud. Krzyżtoporski, zaopatrzył grupę w karabiny poniemieckie i amunicję, w niezbędny ekwipunek i umundurowanie. Wszystko z magazynów obozu jenieckiego w Strzałkowie. W Koninie uzupełnił słupecki oddział dziesiątką harcerzy. Harcerski pluton Grętkiewicza wziął udział w manifestacyjnym pogrzebie poległych - w dniu 11 listopada, od kul niemieckich - mieszkańców Konina.
   W latach 1918-21 służył w stopniu sierżanta w 29. Pułku Strzelców Kaniowskich jako ochotnik. Brał także udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Już w cywilu został mianowany podporucznikiem.
   W 1924 r. urzędnik w samorządzie powiatowym, sekretarz wydziału powiatowego w Słupcy, a po likwidacji powiatu słupeckiego pracuje jasko inspektor samorządu gminnego powiatu pułtuskiego (1932-34).
   Od 1934 r. objął urząd burmistrza Konina, który sprawował do wybuchu II wojny światowej. W tym czasie był ponadto wi¬ceprezesem Zarządu Mechanicznej Mleczami Spółdzielczej, Prezesem Zarządu Stowarzyszenia Przyjaciół Szkoły Średniej w Koninie, wiceprezesem Komitetu Budowy Gimnazjum. Dzięki jego zaangażowaniu w ciągu 2 lat wzniesiono budynek szkoły śred¬niej w Koninie przy ul. Mickiewicza. W okresie 1935-38 był jednocześnie posłem na Sejm Rzeczypospolitej.
   Pełnił funkcję prezesa Rady Powiatowej BBWR, a następnie stanął na czele Obozu Zjednoczenia Narodowego w Koninie.
   W latach okupacji został przesiedlony do Ostrowca Świętokrzyskiego. W 1945r. wraca do Konina. Potem podjął pracę we Wrocławiu w oddziale NBP. W 1984 r. zmarł.
   Pozostawił po sobie wspomnienia i relacje o początkach konińskiego harcerstwa.

Uświadamiam sobie jak wiele pokoleń umiało żyć w duchu Prawa i Przyrzeczenia Skautowego, czego dowodem są harcerskie dokonania tamtych lat.
Zebrał: hm.(-) Władysław Szymański, komendant HKS Słupca

 

[1]Z aneksu  – z wykazu sporządzony przez hm. Kazimierza Gościmskiego ze spisu członków 64 osobowej  III drużyny harcerskiej w Słupcy z lat 1916-1918.

Aneksy

Spis Drużyny Harcerskiej im. T. Kościuszki w Słupcy z lat 1916-1918

Lp Nazwisko i imię Imiona rodziców Data i miejsce urodzenia

Data wstąpienia

do harcerstwa

1. Arendarek Józef Stanisław, Małgorzata 5.03.1900 Słupca 25.09.1916r.
2. Arendarek Leon Stanisław, Małgorzata 13.03.1903 Kleczew 25.09.1916r.
3. Adamkiewicz Lucjan Teodor, Antonina 14.11.1902 Słupca 10.01.1917r.
4. Brzuśkiewicz Jan Ignacy, Marianna 17.06.1904 Słupca 25.09.1916r.
5. Buśkiewicz Zygfryd Konstanty, Stanisława 24.09.1902 Ląd 16.06.1917r.
6. Borucki Marian Józef, Emilia ? 1905 ? 10.05.1917r.
7. Balewski Stanisław Wincenty, Wanda 1.06.1906 Słupca 10.10.1917r.
8. Deplewski Stanisław Teofil Felicjan, Bronisława 8.12.1900 Słupca 25.09.1916r.
9. Deplewski Mieczysławn Lech Felicjan, Bronisława 27.07.1903 Słupca 25.09.1916r.
10. Dencer Bronisław Józef, Marianna 13.07.1902 Słupca 10.05.I917r.
11. Daszkiewicz Władysław Franciszek, Małgorzata 28.03.1903 Słupca 10.05.1917r.
12. Cisławski Kazimierz Józef, Katarzyna 10.06.1900 Słupca 25.09.1916r.
13. Gościński Jozef Antoni, Waleria 27.01.1998 Kazimierz 10.09.1917r.
14. Goński Marian Wincenty, Marzanna 2.10.1901 Słupca 25.09.1916r.
15. Gościński Franciszek Antoni, Waleria 4.10.1900 Kazimierz 25.09.1916r.
16. Goński Stanisław Feliks, Antonina 24.04.1904 Słupca 9.07.1917r.
17. Grzybowski Franciszek Antoni, Konstancja 11.01.1901 Ślesin 25.09.1916r.
18. Goński Jan Feliks, Antonina 13.06.1901 Słupca 18.09.1017r.
19. Glapa Władysław Michał, Marianna 2.07.1905 Aleksandrów 12.07.1917r.
20. Grochmalski Adam Michał, Marianna 19.10.1905 Słupca 20.07.1917r.
21. Gieryń Aleksander Kajetan, Pelagia 19.02.1901 Słupca 25.09.1916r.
22. Jaśkiewicz Jan Ignacy, Emilia 25.06.1902 Słupca 25.09.1916r.
23. Klecha Józef Franciszek, Antonina 15.09.1897 Słupca 10.03.1917r.
24. Kluczyński Jan Michał, Julia 25.11.1905 Słupca 25.09.19 16r..
25. Kluczyński Jan Walenty, Stanisława 16.10.1901 Słupca 25.09.1916r.
26. Krajewski Stefan Antoni, Marianna 31.07.1900 Słupca 25.09.19l6r.
27. Korboński Zygmunt Stanisław, Elżbieta 18.07.1904 Słupca 25.09.1916r.
28. Kluczyński Stanisław Michał, Juliana 24.04.1899 Słupca 25.09.1916r.
29. Kluczyński Roman Franciszek, Teofila 7.08.1901 Słupca 29.09.1916r.
30. Kowalewski Marian Franciszek. Michalina 5.12.1901 Słupca 25.09.1916r.
31. Kasprzyk Aleksander Michał, Franciszka 30.11.1900 Słupca 25.09.I916r.
32. Korboński Stefan Stefan, Władysława ? 1901 ? 25.09.1916r.
33. Koszarek Jan Ignacy, Marianna 21.12.1901 Słupca 25.08.1917r..
34. Łukaszewski Antoni Wawrzyniec, Gertruda 21.01.1901 Warszawa 25.08.1918r.
33. Michalski Jan Michał,  Antonina 24.11.1902 Słupca 20.07.1917r.
36. Michalski Ryszard Michał, Antonina 16.02.1905 Słupca 10.02.1917r.
37. Morawski Marian Antoni, Marianna 4.03.1899 Słupca 25.09.1916r.
38. Miller Bolesław Antoni, Anna 27.11.1899 Słupca 25.09.1916r.
39. Manuszak Stełan Wojciech, Michalina 21.07.1903 Słupca 10.10.1917r.
40. Nowakowski Marian Jan, Agnieszka 23.11.1900 Słupca 15.11.1917r.
41. Narożny Wacław Wincenty, Paulina 4.09.1900 Słupca 25.091916r.
42. Nowacki Jan Maciej, Franciszka 24.12.1901 Słupca 25.09.1916r.
43. Piasecki Jan Piotr, Stanisława 11.01.1897 Słupca 25.09.1916r.
44. Piasecki Franciszek Andrzej, Antonina 6.11.1902 Słupca 25.09.1916r.
45. Podgdrny Jan Andrzej, Antonina 14.06.1903 Słupca 10.10.1917r.
46. Rdesiński Narcyz Aleksy, Ksawera 14.10.1906 Słupca 20.07.1917r.
47. Rdesiński Bronisław Michał, Helena 14.06.1905 Słupca 20.07.1917r.
48. Ruciński Stefan Franciszek, Stanisława 30.06.1903 Słupca 15.11.1917r.
45. Rdesiński Michał Dominik, Magdalena 24.09.1902 Słupca 10.05.1917r.
50. Sokołowski Stefan Jan, Julia 11.11.1904 Ciążeń 10.10.1917r.
51. Stawicki Stefan Jan, Waleria 1.09.1901Młodojewo 25.09.1916r.
52. Śmigielski Józef Wawrzyniec, Bronisława 28.02.1903 Słupca 12.01.1917r.
53. Szczapiński Zygmunt Franciszek, Władysława 9.09.1904 USA 25.09.1916r.
54. Sobecki Leonard Julian, Marianna 24.10.1900 Słupca 25.09.1916r.
55. Trębaczkiewicz Marian Wincenty, Marianna 20.06.1901 Słupca 25.09.1916r.
56. Trębaczkiewicz Kazimierz Wincenty, Marianna 29.01.1905 Słupca 25.09.1916r.
57. Trębaczkiewicz Mieczysław Wincenty, Marianna 26.12.1907 Słupca 10.10.1917r.
58. Ważbiński Jan Henryk, Marianna 9.03.1900 Słupca 25.09.1916r.
59. Ważbiński Wojciech Henryk, Marianna 16.04.1998 Wierzbie 25.09.1916r.
60. Wydrzyński Władysław ? ? 25.05.1917r.
61. Włóczywodziński Jan Telesfor, Rozalia 10.05.1902 Słupca 10.05.1917r.
62. Witucki Stanisław Franciszek, Franciszka 20.04.1905 Zadzin 20.07.1917r.
63. Zieliński Karol ? ? 10.05.1917r.
64. Zwoliński Wacław Leonard,  Bronisław, 10.09.1903 Warszawa 10.10.1917r.

 

[2] Ponadto ochotnikami byli członkowie POW lecz nie harcerze – wypis z materiałów archiwalnych hm. Kazimierza Gościmskiego: Adamczewski Jan, Baczyński Jozef, Berdziński Julian, Czarcinski Roman, Cisławski Romuald, Chmielewski Euzebiusz, Filipiak Tadeusz, Gorzelański Jozef, Grzybowski Stefan, Harmaciński Ignacy, Imierowicz Henryk, Ignaszewski Jan, Jezierski Stefan, Krajewski Roman, Krajewski Władysław, Kalkowski Zygmunt, Kluczyński Jozef, Litoborski Jan, Litoborski J., Łodzewski Cz., Manuszak Władysław, Michalski Józef, Matuszewski Roman, Miller Franciszek, Nowacki Edward, Pankiewicz Roman, Piasecki Walerian, Podgórny Marian, Przybylski Marian, Różycki Piotr, Rozpędowski Wincenty, Świstalski Franciszek, Stawicki Bronisław, Trębaczkiewicz Zygmunt, Trębaczkiewicz Narcyz, Węgliński Antoni, Wiśniewski Władysław, Waszak Rajmund, Wiśniewski Stanisław, Wolicki Kazimierz, Zieliński Edward, Zakrzewski Mieczysław, Ziemniak Jan, Blejwas Władysław, Parus Edward, Przybylski Józef.

[3] Opracowano w oparciu o artykuły Tadeusza Kubackiego i Michała Rybczyńskiego.

Dodatkowe informacje